Temel Varsayımlar

• İnsanlar hem hayatta kalmak, hem de ideal fiziksel, duygusal ve entelektüel gelişimleri için temelde neye ihtiyaç duyduğunu bilerek doğarlar. Bebek neye ihtiyacı olduğunu bilir.
• Bebekler iyi ve kötü davranış potansiyeliyle doğar, nasıl davranacaklarını kendilerine nasıl davranıldığı belirler. Bebek, ihtiyaçları karşılanır ve incitilmezse, zeki ve sevecen olur, şiddet kullanmaz.
• Yaşamın ilk yıllarındaki deneyimler, ilerideki duygu ve davranış kalıplarını belirler. Bebek bakımı önemlidir. Bebek aşırı kırılgandır, erken dönemde yaşadığı travmaların ve karşılanmayan ihtiyaçların kalıcı olumsuz etkileri olabilir.
• Bebeklerin doğal biyolojik eğilimleri sağlıklı olmaya ve fizyolojik dengeye ulaşmaya çalışmaktır. Bebeğin stres ve travmanın birçok etkisinden kurtulma yeteneği vardır.

 

Oyun: Bebeğinizin Öğrenmesine İzin Vermek

• İlk yıllar zeka gelişimi açısından ne kadar önemlidir?

• Araştırmalar, kalıtımın zeka üzerindeki etkisinin %50’den az, anne karnındaki koşullar dahil çevresel koşulların ve bebek bakımının etkisinin %50’den fazla olduğunu göstermektedir.
• Nikotin, alkol ve kokain kullanımının bebeğin zekası üzerinde olumsuz etkisi olduğu bilinmektedir.
• Kaygı ve depresyondan etkilenen annelerin bebeklerinde fizyolojik ve biyokimyasal anomalilere daha sık rastlanmaktadır.
• Stresli annelerin bebeklerinin uyaranlara daha fazla tepki verdiği bilinmektedir. Bu dürtüsellik, bebeğin korunma ve hayatta kalma becerisini ve buna harcanan enerjiyi artırırken, bilişsel becerilerin gelişmesini yavaşlatmaktadır.
• Bebeklerin anne karnına düştüğü günden yaşlarına gelene kadarki dönem, öğrenmeye karşı temel tutumlarının edinildiği dönemdir ve tüm eğitim süreçlerini belirler.

 

•  Uygun uyaranları seçmek için yararlanabileceğim prensipler nelerdir?

• İlk altı ayda, bebekler ne kadar çok kucağa alınır, sallanır ve fiziksel temas yaşarlarsa, mekânsal becerileri, hafızaları, sözel yeterlilikleri ve zihinsel becerileri o kadar gelişir.
• Ortalama bir evdeki günlük bebek bakımı aktiviteleri, bir bebeğin ilk iki yıldaki pratik zeka gelişimi için yeterlidir. Ancak bebeğe güvenli bir ortam yaratılmalı ve hareketine ve etrafı keşfetmesine izin verilmelidir.
• Bebek neye ihtiyacı olduğunu bildiği için, kendisine uygun olan, ihtiyacı olan oyuncağı da seçer.
• Öğrenmede prensip anlamlı öğrenmedir. Bebeğin edindiği yeni bilgiyi, önceden edindiği bilgiyle ilişkilendirebilmesi önemlidir (çıngırakla oynayan bebeğe, fasulye dolu kutu verildiğinde, kutuyla çıngırak arasında ilişki kurabilmesi ve farklı nesnelerin ses çıkabileceğini öğrenmesi gibi). Bunun için aynı tarzda ancak biraz farklı oyuncak ve aktivite sunmak faydalıdır.
• Bebekler uygulayarak ve hareket ederek öğrendikleri için, televizyon ve videolar uygun uyaranlar değildir, edilgenliği teşvik eder.
• Geleneksel olarak kız çocuklarıyla erkek çocuklarına göre daha fazla tensel temas kurulmakta ve konuşulmakta, acı ve huzursuzluk belirtilerine daha duyarlı tepki gösterilmektedir. Kızların erkeklere göre daha önce konuşmaya başlamasının ve dışa vurumcu olmasının nedenlerinden biri bu durum olabilir.

 

• Bebeğimin maruz kaldığı uyaranların yetersiz ya da fazla olduğunu nasıl anlarım?

• Aşırı uyarılma: Bebeğin anlamlandıramadığı, ilişki kurmakta zorlandığı, başa çıkamadığı ölçüde uyarana maruz kalması.
• Yetersiz uyarılma: Bebeğin çevresinin çok fazla tanıdık olması ve yeni ilişki kurmada zihinsel olarak aç kalması.
• Bebek 2-3 aylık olana kadar yenilikten hoşlanmaz, çünkü her deneyim anne karnında alışkın olduğu ortamdan farklıdır. Aşırı uyarılma muhtemeldir.
• Bebek 3 aydan itibaren alışkın olduğundan biraz farklı uyaranlara ihtiyaç duyar.
• Bebek emeklemeye başladığında, ihtiyaç duyduğu uyaranlara kendi başına erişmeye çalışır.
• Sürekli aşırı uyarılan bebekler kronik endişe ve kafa karışıklığı yaşayabilir ve öğrenme ve anlama yeteneklerine daha az güvenebilirler. Kucakta sevgi dolu bir ilgiyle bebeğin ağlamasına izin verilmesi, bu etkilerin ortaya çıkma ihtimalini azaltacaktır.
• Bebeğin aşırı uyarana maruz kalmasının zorunlu olduğu durumlarda, bebeği annenin alışkın olduğu kokusunu ve seslerini duyacak şekilde kendinize yakın tutmanız, aşırı uyarılmanın olumsuz etkilerini azaltacaktır.

 

• Bebeğim sürekli ilgi bekliyor ve eğlendirilmek istiyor. Bu konuda ne yapabilirim?

• Bebekler emeklemeyi öğrenene kadar uyaran sağlama konusunda anne babalarına bağımlıdır.
• Bebeğinizin ağlama ihtiyacı olduğunda, sıklıkla yeni bir uyaran ile dikkatini dağıtmaya çalıştıysanız, bebeğiniz kontrol kalıbı (duygularını baskılamak için bir alışkanlık) geliştirmiş olabilir ve kendini her kötü hissettiğinde, ağlamayarak kontrol kalıbıyla eğlendirilmeyi talep ediyor olabilir. Yani sürekli eğlendirilme isteği baskılanan ağlama ihtiyacı olabilir.
• Onu kucağınıza alıp, dikkatini dağıtmadan onu dinlemeye hazır olduğunuzu hissettirebilirsiniz. Ağlamaya ihtiyacı varsa ağlayacaktır.
• İhtiyaçları olduğu kadar ağlayabilen bebekler kendi başlarına keyifle oynayabilirler.

 

• Ne kadar yönlendirici olmalıyım?

• Bebekler en iyi kendi deneyimleriyle öğrenir, yapılandırılmış ve dayatmacı öğretim genellikle faydalı olmaz.
• Fazla müdahale, bebeğin öğrenme sürecini aksatır.
• Bebeğinize sürekli olarak aktivite önerirseniz, bebeğiniz inisiyatif almayı ve karar vermeyi öğrenmekte zorlanabilir ve kendisine öneri sunulmadığında ya da oyalanmadığında sıkılabilir.
• Bebeğinize inisiyatif alma fırsatı verdiğiniz ve onu dikkatlice gözlediğinizde, ihtiyacı olan aktiviteyi seçecek ve sürdürecektir.
• Anlamlı öğrenme, bebek kendisi seçtiği aktiviteye aktif bir şekilde katılırsa gerçekleşir.
• Bebeğe hazır olmadığı kavram ve becerileri öğretmeye çalışmak, bebeğinizin özsaygı ve öğrenme tutumuna zarar verebilir.
• Piaget’e göre, soyut matematiksel kavramlar, erken dönemdeki emekleme, nesneleri kavrama ve yere atma, kutulara koyma, karşılaştırma, gruplama, sıralama ve birleştirme eylemleriyle gelişir.
• İki öğretici etkinlik vardır: bebeğinizin dikkatini çevresindeki nesne ve olaylara çekmek ve bebeğinizin o anda ilgilendiği şeylerle ilgili yorumda bulunmak.

 

• Bebeğinizin zihinsel becerilerini nasıl geliştirebilirsiniz?

• Bebek bakımı için bol fiziksel temas olan stressiz bir ortam sağlayın. Her türlü cezadan kaçının.
• Uygun uyaranların bulunduğu, donanımlı bir ortam sağlayın, ama aşırı uyarmayın.
• Keşif yapma fırsatlarıyla dolu güvenli bir ortamda hareket özgürlüğü tanıyın.
• Bebeğinizle sık iletişim kurun (konuşun, şarkı söyleyin, oyun oynayın).
• İhtiyaç duyduğunda ilgi gösterebilir olun, ama fazla yardım etmeyin. Bebeğiniz yeni beceriler edinirken biraz uğraşmasına fırsat verin.
• Yapılandırılmış ve dayatılan bir öğretimden kaçının.
• Yeni becerileri teşvik edin ve bebeğinizin yaptıklarından memnun olduğunuzu gösterin, ama ödül vermekten ve değer yargıları içeren övgülerden kaçının.
• Bebeğinizin hüsran duygularına empati gösterin, ağlamaları ve öfke nöbetlerini kabul edin.

 

• Bir şeyi yapmakta zorlanan bebeğime ne kadar yardım etmeliyim?

• Maria Montessori “Çocuğun ilk içgüdüsü işlerini kimseden yardım almadan kendi kendine yapmaktır ve onun işini yapmaya çalışanlara karşı verdiği savunmayla ilk bilinçli bağımsızlık iddiasında bulunmuş olur” der.
• Hüsran ve başarısızlık, öğrenme sürecinin önemli parçalarıdır. Ağlama ya da öfke nöbetine neden olabilir. Empati göstererek ağlamasına izin verildiğinde, öğrenme süreci desteklenmiş olur.
• Gereksiz ve sürekli yardım, bebeğin kendini yetersiz hissetmesine yol açabilir.
• Hüsran duygusunun, bebeğin denemekten vazgeçmesine sebep olduğu noktada, gereken asgari yardımın yapılması faydalıdır.
• Hüsran duygusu, başarıya güdülenmenin işaretidir. Bu da anlamlı öğrenme koşullarının hazır olduğunu gösterir.

 

• Bebeğimle hangi oyunları oynayabilirim?

• Bebeğinizle oynadığınız duyarlı bir oyun, onun zihinsel ve duygusal gelişiminin, kendilerine güveninin, mutluluğunun, bilişsel ve sosyal becerilerinin ve mizah duygularının gelişime yardımcı olur.
• Gülmek, sağlıklı bağlanma duygularının gelişimi ve öğrenme sürecindeki hüsran duygusu ile gerilimi atmak için çok önemlidir.
• Dokunma oyunu: Bebeğiniz mırıldanabildiğinde ve uzanıp yüzünüze dokunmaya başladığında, neden sonuç ilişkisi içeren oyunlara hazırdır. Bebeğiniz burnunuza dokunduğunda “biip” sesi çıkarabilirsiniz.
• Tepkiniz onun davranışına bağlı olduğu için, güçlülük duygusunun gelişimine katkıda bulunur.
• Saçma oyun: Bebeklerin bilinçli olarak yanlış bir şey yaparak kendilerini eğlendirmeleri (giyinmeyi bilen çocuğun pantolonunu kafasına geçirmesi gibi).
◦ Saçma oyunlara izin vermek, yaratıcılığı ve mizah duygusunu besler.
• Ayrılma oyunları: Bebeklerin ayrılık kaygılarını yenmelerine yardımcı olur.
◦ “Cee” oyunu: Bebeklerin ana babalarına bağlılıkları 6-18 ayda doruğa çıkar. Bu oyun en çok bu dönemdeki bebekleri güldürür.
◦ Saklambaç: Bebeğin hem ayrılık korkusuyla baş etmesine, hem de dünyayı başkasının bakış açısından değerlendirme becerisinin gelişmesine yardımcı olur.
• Güç dengesini tersine çeviren oyunlar: Bebeklerin sürekli yaşadıkları güçsüzlük duygularını atmalarına yardımcı olur.
◦ “Düşürmece” oyunu
◦ “Ebelemece” oyunu
• Saldırı numaraları: Bebeğinizin korkularını tehditkar olmayan oyunbaz bir şekilde ortaya çıkarırsanız, bu korkuları yenmesine yardımcı olabilirsiniz (köpekten korkan çocuğa, korkutmadan köpek taklidi yapmak gibi).
◦ Bebeğinizin karnına üflemek, hafifçe kafa tokuşturmak gibi.
• Beden teması içeren hareket etkinlikleri:
◦ Bebeğinizi kucağınıza alın ve müziğe uygun bir şekilde sallanın ya da dans edin.
◦ Koltukta otururken bebeğinizi ayaklarınızın üzerinde yürütün.
◦ At taklidi yaparak bebeğinizi dizlerinizde zıplatın.
◦ Sırtüstü yatıp dizlerinizi havaya kaldırın ve bebeğinizi bacaklarınızdan karnınıza doğru kaydırın.
◦ Sırtüstü yatıp bacaklarınızı havaya kaldırın. Bebeğinizi ayaklarınıza karın üstü yerleştirin, ellerini tutun ve bacaklarınızı yukarı kaldırıp aşağı indirin.
◦ Bebeğinizi sırtınızda gezdirin.
◦ Tekerlemeler söyleyin (her bir parmağını sırayla kıvırarak söylenen “buraya bir kuş konmuş” tekerlemesi gibi)