• Ana fikir:

• Çocuklar dünyayı sınayarak keşfeder, neden-sonuç ilişkisini sınayarak kurarlar.
• Çocukların keşfetme, öğrenme, sorumluluk alma, sorun çözme ve iletişim kurma becerilerinin sağlıklı bir şekilde geliştirilebilmesi için, yaşadığı ortamın kurallarını bilmesi ve ebeveynle sağlıklı bir iletişimi sürdürebilmesi gerekir. Bunun için net ve tutarlı mesajlara iletilen sınırlara ihtiyaç vardır.
• Çocuklar kendilerinden ne beklendiğini, ne kadar ileri gidebileceklerini ve fazla ileri gittiklerinde ne olacağını sınırları sınayarak öğrenirler.
• Sınırların dört şekli vardır: Yumuşak sınırlar (aşırı özgürlük – yetersiz kontrol), aşırı sert sınırlar (yetersiz özgürlük – aşırı kontrol), tutarsız sınırlar (bazen sert, bazen yumuşak sınırlar) ve dengeli sınırlar (sorumluluğa dayanan özgürlük – yeterli kontrol). Bunlardan yalnızca dengeli sınırlar amaca hizmet eder.
• Sınır koymanın dört yöntemi vardır: Yumuşak yaklaşım (yumuşak sınırlar), cezacı yaklaşım (aşırı sert sınırlar), karışık yaklaşım (tutarsız sınırlar) ve demokratik yaklaşım (dengeli sınırlar). Yalnızca demokratik yaklaşımla onaylanmayan davranış sonlandırılırken, sorumluluk alma ve işbirliği öğrenilir.
• Çocuğun benliğini incitmeden onaylanmayan davranışını durdurmak, işbirliğine yönlendirmek ve sorumluluk almasını sağlamak için; olayın güç savaşına (kazanan-kaybeden) dönüştürülmemesi gerekir. Demokratik yaklaşımla belirlenen dengeli sınırlar, çocuğun benliğini reddetmeden (kazanan-kazanan) onaylanmayan davranışını reddettiği için etkilidir.
• Çocuklar 7 yaşına kadar bir kuralın arkasındaki mantığı anlayamaz. Çocuğu kurala uymaya ikna etmeye çalışmak, onun açısından kuralın pazarlığa tabi olduğu ve uymanın zorunlu olmadığı anlamına gelir ve bu yüzden işe yaramaz.
• Fazla konuşmak, nutuk çekmek ve nasihat vermek sözel mesajın etkisini azaltır. Bağırmak da kontrolün kaybedildiğine işaret olduğu için mesajın etkinliğini azaltır.
• Çocuğunuza sorun çözmeyi, onun onaylanmayan davranışını durdurma ve düzeltme yönteminizle öğretirsiniz. Dayak yiyen çocuğun öğreneceği sorun çözme yöntemi yine dayaktır.
• Çocuğunuza sınırlı seçenekler sunduğunuz halde, çocuğunuz onaylanmayan davranışta ısrar ederek sınamaya devam ettiğinde; onu yine de işbirliğine ve sorumluluk almaya yönlendirecek “destekleyici yöntemler” mevcuttur (kontrol, son verme, sakinleşme, doğal sonuçlar, mantıksal sonuçlar, mola süreci gibi).

 

• Çocuğumun ev işlerine yardım etmesini teşvik etmeli miyim?

• Ev işlerine yardım etmek, çocuğa sorumluluk duygusu kazandırmak, faydalı olma ve aidiyet duygusunu desteklemek ve kendine güvenini geliştirmek açısından önemlidir.
• Bunun için erken yaşta çocuğu oyuncakları ve çantası, paltosu gibi kişisel eşyalarını toplamaya teşvik etmekte, beklentiyi açık ve net mesajlarla iletmekte ve gerekiyorsa mantıksal sonuçlar yöntemini kullanmakta fayda vardır. Kurallarınız kesin olmalıdır.
• Mantıksal sonuçlar uygulamasına örnek olarak, çocuğunuzun toplamadığı oyuncağı “Bekleme Kutusu”na koyabilir ve bir süreliğine kaldırabilirsiniz. Böylelikle çocuğunuzun hangi oyuncaklarına ilgisini kaybettiğini de izleyebilirsiniz.
• Ebeveynin görevi, işin ne zaman ve nasıl yapılacağını belirlemek ve bu işlerin eğlence/oyundan önce yapılmasını sağlamaktır.
• Çocuğa yaptığı iş karşılığı harçlık ya da rüşvet vermek, sorumluluk almayı öğretmez. Çocuk işi harçlık için yapar, paraya ihtiyacı olmadığını düşündüğünde yapmak istemez.
• İş çizelgesi asarak, çocuğunuza neler yapması gerektiğini ve neler yaparak aşama kaydettiğini gösterebilirsiniz.

 

• 2-3 yaşındaki çocuğuma hangi görevleri/sorumlulukları verebilirim?

• Oyuncakları toplamak.
• Gazeteleri gazeteliğe koymak.
• Yeri süpürmek.
• Peçete, tabak ve kaşıkları sofraya taşımak.
• Yemekten sonra tabağını, çatal ve kaşığını kaldırmak.
• Yemekten sonra masayı silmek.
• Tuvalet eğitimi almak.
• Yardımla giyinip soyunmak.
• Basit yemeklere yardım etmek.
• Hayvanları beslemeye yardım etmek.
• Ceketleri asmak.

 

• 4 yaşındaki çocuğuma hangi görevleri/sorumlulukları verebilirim?

• Sofrayı kurmak.
• Poşetleri boşaltmak.
• Markette malzemeleri raftan almak.
• Hayvanları beslemek.
• Bulaşık makinesini doldurmak.
• Oyun oynarken nerede oynayacağını haber vermek.
• Ekmeğine reçel sürmek.
• Kullandıktan sonra eşyaları yerine koymak.

 

• 5 yaşındaki çocuğuma hangi görevleri/sorumlulukları verebilirim?

• Yemek yapmaya ve alışverişe yardım etmek.
• Kahvaltı hazırlamak, sandviç yapmak.
• Sofrayı toplamak.
• Yatağını toplamak, odasını temizlemek.
• Kıyafetlerini seçmek ve kendi başına giyinmek.
• Kirli çamaşırlarını sepete atmak.
• Temiz kıyafetlerini dolabına yerleştirmek.
• Çöpü çıkarmak.
• Ayakkabılarını bağlamak.
• Saçlarını taramak.
• Telefona uygun şekilde cevap vermek.

 

• 6 yaşındaki çocuğuma hangi görevleri/sorumlulukları verebilirim?

• Hava koşullarına uygun kıyafet seçmek.
• Çiçekleri sulamak.
• Sebze soymak.
• Tost, omlet gibi basit yemekleri yardımla pişirmek.
• Beslenme çantasını hazırlamak.
• Köpeği yürüyüşe çıkarmak.
• Bahçedeki yaprakları temizlemek.

 

• 7 yaşındaki çocuğuma hangi görevleri/sorumlulukları verebilirim?

• Getir götür işlerini yapmak.
• Bisikletinin basit tamir işlerini yapmak.
• Çiçekleri sulamak.
• Hayvanları yıkamak ve eğitmek.
• Arabadan poşetleri taşımak.
• Sabahları alarmla kendi kendine uyanmak.
• Yemek parasını idareli kullanmak.

 

• 8-9 yaşındaki çocuğuma hangi görevleri/sorumlulukları verebilirim?

• Peçeteleri katlamak ve sofrayı kuralına göre kurmak.
• Yerleri paspaslamak.
• Kendi kendine yıkanmak.
• Dolabını düzenli tutmak.
• Ödevlerini yapmak.
• Ağaçtan meyve toplamak.
• Tamir ve boya işlerine yardım etmek.
• Kardeşine banyoda yardım etmek.
• Blender gibi küçük elektrikli ev aletlerini kullanmak.
• Bebeği beslemek.
• Çöpü çıkarmak.

 

• 10 yaşındaki çocuğuma hangi görevleri/sorumlulukları verebilirim?

• Çarşaflarını değiştirmek.
• Çamaşır makinesini çalıştırmak, deterjanı ölçmek.
• Listeyle alışveriş yapmak.
• Para biriktirmek, gelecek için plan yapmak.
• Arabayı yıkamak.
• Komşulara yardım etek.
• Ev işlerini söylemeden yıkamak.

 

• 11-12 yaşındaki çocuğuma hangi görevleri/sorumlulukları verebilirim?

• Bahçe işleriyle para kazanmak.
• Evde yalnız kalabilmek.
• Kütüphane, konser salonu ve market gibi halka açık alanları kullanmak.
• Hobi edinmek.
• İzcilik gibi açık hava aktivitelerine katılmak.
• Kardeşini giydirip yatırmak.
• Başkalarının eşyalarına dokunmamak.
• Kendi işlerini yapmak.
• Gazete dağıtıcılığı yapmak.
• Ödev planı yapmak.

 

• Çocuğum ödevlerini yapmak istemiyor, ne yapmalıyım?

• Ödevlerin sistemli bir şekilde yapılması için; çocuk, ebeveyn ve öğretmenin birlikte hareket etmesi gerekir.
• Ödevin amacı unutulmamalıdır. Ödev, çocuğun alıştırma yaparak becerilerini geliştirmesini sağlar. Ancak ödevin esas amacı; sorumluluk, öz disiplin, bağımsızlık, azim ve zaman yönetiminin öğrenilmesidir. Bunun için çocuğun ödevlerini kendi başına yapması gerekir.
• Çocuğun ödevini bitirmesi odaklı öğretmen ve ebeveyn tarafından yapılan takip, hatırlatma, pazarlık ve gereksiz yardım, çocuğu ödevin amacının tersine, sorumluluk almamaya sevk eder.

 

• Dengesiz ve amacına ulaşmayan ödev sistemi nasıl olur?

 

• Dengeli ve amacına ulaşan ödev sistemi nasıl olur?

 

• Dengeli ödev sistemi kurmak için ne yapmalıyım?

• Çocuğunuz istemedikçe ödevini kontrol etmeyin.
• Çocuğunuzun ödevini gerekli donanıma sahip, sessiz ve sakin bir yerde (kendi odasında) yapmasını sağlayın.
• Çocuğunuzun görevlerini ona kesin sınırlar ile açıkça anlatın. Ödev takip çizelgesi kullanabilirsiniz.
• Ödevini yapmadığı durumda; azarlama, tehdit, hatırlatma ve öfkeyi yansıtma tuzağına düşmeden, çocuğunuzun hesap vermesini ve sonuçlarına katlanmasını (hakların ya da eğlenceli faaliyetlerin engellenmesi) sağlayın.
• Çocuğunuzun hesap vermesini ve sonuçlarına katlanmasını sağladıktan sonra geri çekilin.

 

• Çocuklara ödev yapma alışkanlığı en başından nasıl kazandırılır?

• Dengeli ödev sistemi kurulmalıdır.
• Ebeveyn ve çocuk sorumluluklarını belirli bir zaman diliminde ve belirli bir yerde yapmalıdır.
• Ödev alışkanlık haline getirilmelidir.
• Sınırları baştan kesin olarak belirlemek ve kararlı bir şekilde uygulamak önemlidir.

 

• Çocuğum ödevlerini hiç aksatmaz, ama yemek masasında ve geç saatte yapar. Buna müdahale etmem gerekir mi?

• Müdahale etmeye gerek yoktur. Önemli olan çocuğun sorumluluğunu bilmesi ve yerine getirebilmesidir.

 

• Çocuğum ödevine başlarken çok oyalanıyor. Sürekli hatırlatma ve tekrarlardan nasıl kurtulabilirim?

• Saati kurun ve sınırlı seçenekler sunun.

 

• Çocuğum ödevlerini baştan savma yapıyor, ne yapmalıyım?

• Ödevi yarım yamalak yapmak da sınırı zorlama davranışıdır.
• Çocuğunuza ödevini gerektiği gibi yapması gerektiğini söyleyin ve tekrar odasına gönderin.
• Tartışmaya girmeyin.

 

• Ödevlerini zamanında bitirdiğinde ona ödül vermeli miyim?

• Hayır, ödül özel başarılara verilir.
• Sıradan sorumluluklarını yerine getirdiği için çocuğunuza ödül vermeniz, ona yanlış bir mesajı iletecektir.