Koşulsuz Ebeveynliğin İlkeleri

• İyi çocuk yetiştirmenin formulü nedir?

• Eksiksiz ve başarılı bir rehber sunan uzmanların öncelikle kendilerinin kusursuz ebeveynler olması gerekir. Bu mümkün değildir.
• Spesifik öneriler (“Çocuğunuz x yaptığında ona y diyerek cevap verin”) hem ebeveynlere, hem de çocuklara saygısızlıktır. Çocuk büyütmenin, yemek yapma gibi bir tarifi yoktur.
• “Her bedene uygun” öneriler, her bedene uygun değildir.
• Asıl soru, “Çocuğum neye ihtiyaç duyar ve ben bunu nasıl sağlarım?” olmalıdır. Bunun için çocuğumuzu ciddiye almalı, onun duyguları, arzuları ve sorularını önemsemeliyiz.
• Bir çocuğun seçimleri her zaman uygulamaya konulmasa da, her zaman göz önünde tutulabilir.

• Çocuk nasıl ciddiye alınır?

• Bir ebeveyn çocuğunu koşulsuz severek, kendi kararlarını alması için ona fırsat vererek ve olan bitenin çocuğun gözünden nasıl göründüğünü tahayyül ederek çocuğunu ciddiye alır ve bir birey olarak kabul eder.

• Koşulsuz ebeveynliğin temel ilkeleri nelerdir?

• İçinize dönüp düşünün. Ebeveynlik tarzınızı neyin belirlediği konusunda kendinize dürüst olun.
• İsteklerinizi gözden geçirin. Sorun çocuğunuzda değil, isteğinizde olabilir.
• Uzun vadeli hedeflerinizi göz ardı etmeyin.
• Çocuğunuzla ilişkinizi her şeyin önüne koyun. Haklı olmak önemli değildir. Bebeğinizin tüm gece uyuması da, size duyduğu güvenden daha kıymetli değildir.
• Yalnızca davranış şeklinizi değil, bakışınızı da değiştirin. Çocuğunuzun “uygunsuz” davranışını, kural ihlali olarak değil; çözülmesi gereken bir sorun ve öğretme fırsatı olarak görün. Çözüme çocuğu da dahil edin.
• Çocuğunuza saygı gösterin. Çocuğunuzun duygularını, ihtiyaçlarını, isteklerini, korkularını ciddiye alın, asla küçümsemeyin. Lafınızın bölünmesi istemiyorsanız, lafını bölmeyin. Ona ne deneyimlediğini ya da ne deneyimlemediğini söylemeyin.
• Çocuklarınızın gözünde hayali değil, gerçek insanlar olun. Olduğunuzdan daha üstün ya da güçlü görünmeye çalışmayın. Gerektiğinde çocuğunuzdan özür dileyin.
• Daha az konuşun, daha çok sorun. Sorunun nedenini ve çocuğun ihtiyacını bulmaya odaklanın. Çocuklar küçükken duygularını çözmek ebeveyne düşer. Duygularını anlatabilecek kadar büyüdüklerinde ise, önemli olan kendilerini güvende hissetmeleridir.
• Çocuğunuzun yaşını hep göz önünde bulundurun. Küçük bir çocuğun uzun süre kıpırdamadan durmasını beklemek gerçekçi değildir.
• Çocuğunuzun eylemlerini kötü niyete değil, gerçekle tutarlı olumlu nedenlere bağlayın. Çocuğun kötü niyetli olduğunu düşünerek karşılık vermek, zamanla çocuğa kötü niyeti öğretebilir ve kendini gerçekleştiren kehanet haline gelebilir. Olumsuz davranışlar pekala beceri ve yönlendirme eksikliği, merak ya da tecrübesizlikten kaynaklanıyor olabilir.
• Gereksiz yere “Hayır!” demeyin. Evinizin temiz durması, boş vaktinizin tamamen kendinize kalması ya da çocuğunuzu “hayata hazırlamak” için “hayır” diyerek çocuğunuzun ihtiyaçlarını karşılayamazsınız. Yersiz çatışmalara girmek yerine, gerekli olduğunda müdahale etmek akıllıcadır.
• Katı olmayın. Gelecekte kötüye kullanılabilir korkusuyla esnemekten kaçınmayın. Anne ve babanın aşırı ölçüde tutarlı davranması da, çocuğun gözünden iki devin kendisine karşı birleşmesi olarak algınabilir ve çocuğun hayatta insanların fikir ayrılığına düşebileceğini, ancak önemli olanın uzlaşmayı bilmek olduğunu deneyimlemesine imkan vermez. Ahmakça bir tutarlılık, ancak kötü ebeveynliğin işaretidir.
• Acele etmeyin. Zamana sıkıştıklarında ebeveynler daha kontrolcü olurlar. Günlük programınızı çocuğu acele ettirmeyecek şekilde oluşturmaya çalışın (daha erken kalkma, alışverişi internetten yapma, banyo saatini değiştirme vb). Çocuğun davranışını değiştirmeye çalışmaktansa, koşulları değiştirmeye çalışmak daha mantıklıdır.

Çocuğun Bakış Açısı

• Başkalarının mutluluğunu da düşünen çocuklar nasıl yetiştirilir?

• Amacımız çocuğun bir davranıştan yasak olduğu için değil, yanlış olduğu için uzak durmasını sağlamak olmalıdır.
• Ceza ve ödüller manevi gelişimi engeller, çocuğu kişisel çıkarı odaklı davranmaya teşvik eder.
• Çocuğun maneviyatını geliştirmek için çocuğunuzu önemseyin. Güvenli bağlanma, duygusal tatmin, saygı, duyarlılık ve empati ihtiyaçları karşılanan çocuk, bunlara saplanıp kalmaz ve karşısındaki insana yardım etmeye açık hale gelir.
• Maneviyatı güçlü kişilerin nasıl yaşadığını gösterin. Örnek olun.
• Denemeleri için fırsat verin. Yardım etmeleri ve sorumluluk almalarına izin verin.
• Çocuğunuzla konuşun. Yalnızca vurmanın kötü olduğunu söylemek yetmez, neden kötü olduğunu da anlatın. Kendi savınızı kabul ettirmek için çocuğu kendi kurduğunuz mantıkla ezmeyin.
• “Sen arkadaşına arabanla oynamaya izin verirsen, o da belki legosunu seninle paylaşır” ya da “Arkadaşlarına vurursan, kimse seninle arkadaşlık etmez” demek; karşısındaki kişiyi gerçekten umursamayı öğretmez, yalnızca kişisel çıkarlara hitap eder.

• Çocuğumu benmerkezcilikten nasıl uzaklaştırırım?

• Başkalarının bakış açısını anlamak, insanı benmerkezcilikten uzaklaştırır. Bunun için farklı düşünme becerisi ve düş gücü gerekir.
• Bakış açısı alma (perspective taking) üç aşamalıdır: Mekansal/uzaysal (benim sağımdaki nesne karşımdakinin solunda kalıyor), düşünsel (benim ebeveynlikle ilgili düşüncelerim karşımdakinden farklı) ve duygusal (beni rahatsız etmeyen bir durum karşımdakini rahatsız ediyor). Duygusal bakış açısı alma empatiden farklıdır; empati kurduğunuzda o duyguyu sadece öngörmez, siz de karşınızdakiyle birlikte hissedersiniz.
• Jean Piaget’e göre bakış açısı alma, çocuklarda 7 yaşından önce gelişmeyen bir yetenektir. Yine de, daha basit tekniklerle incelendiğinde, anaokulu çocuklarının basit düzeyde bakış açısıyı almayı başardığını biliyoruz.
• Çocuğunuza başkalarının bakış açısını almayı öğretmenin en iyi yolu örnek olmak ve öncelikle çocuğunuzun bakış açısını almaktır.
• Çocuğunuzun dikkatini karşısındakinin ses tonuna, duruşuna, yüz ifadesine yönlendirmek ve ne onun ne düşünüyor/hissedebiliyor olacağına dair fikir yürütmesini sağlamak da, başka insanlara duyarlı olma becerisini geliştirir.